احمد فرهادی*: اگر نگاهی نزدیک‌تر به صنایع خودروسازی داشته باشیم، متوجه خواهیم شد صنعت خودرو چندان بی‌استراتژی هم نبوده است، متولیان این صنعت حداقل از ۱۵ سال پیش به اهمیت استراتژی در صنعت خودرو پی بردند و کوشش‌هایی متعددی هم در این زمینه انجام دادند، ایجاد مراکز مطالعات استراتژیک، انجام مطالعات متعدد با استفاده از مشاوران این رشته و سرانجام تهیه چند نقشه استراتژیک در صنعت خودرو؛ حاصل کوشش‌های آنان بود. 
اما چرا پس از این همه تلاش و کوشش امروزه باز هم سخن از ضرورت تدوین استراتژی به میان آمده است؟ 
پاسخی که به این سوال می‌توان داد آن است که برداشت اغلب متولیان صنعت از واژه استراتژی، برداشت دارویی است، یعنی از کاربرد این واژه در صنایع مختلف به مثابه یک دارو انتظار شفا بخشی دارند. با این نوع نگاه هر‌گاه متولیان صنعت غفلتی را در صنعت تشخیص دهند، بلافاصله دست در دامن آن دارو خواهند برد و فقدان آن دارو را علت و علل آن رنج و کسالت خواهند دانست. 
یکی از بحث‌های محوری که باید مد نظر واقع شود همین نکته است که توقع ما از مفهوم استراتژی چگونه توقعی است؟ آیا باید توقع دارویی از استراتژی داشته باشیم یا توقع غذایی؟ و تا زمانی که پاسخی دقیق برای این سوالات یافت نکنیم، نمی‌توانیم کوشش‌های سودمندی انجام دهیم. 
کاربرد لغت استراتژی عمر بلندی دارد، حداقل به اندازه جنگ، این مفهوم از عرصه نظامی نشأت گرفته و بعداً در سایر عرصه‌ها از جمله اقتصاد، تجارت و به ویژه عرصه سیاست و مملکت داری را گشود. 
اگر خوب دقت کنیم در تمامی این موارد واژه استراتژی با واژه «رقابت» عجین بوده و این دو واژه در کنار یکدیگر معنا شده‌اند، در عرصه جنگ استراتژی برنامه‌ای بوده برای پیروزی بر «دشمن» در عرصه سیاست و کسب و کار دنیای مدرن استراتژی برنامه‌ای است برای پیروزی بر رقیب بنابراین در جایی که رقیب حضور نداشته باشد سخن از استراتژی سخن ناصوابی است. 
وقتی اکسیری چون رقیب پا به میدان نهد، به اجبار هر سازمانی برای پیروزی بر آن برنامه‌ای تنظیم خواهد کرد برنامه‌ای برای پروده شدن و برای آماده شدن در رقابت، با این نگاه است که می‌توانیم بگوییم که استراتژی در صنعت همچون غذا است برای بدن، همانطور که غذا بدن را پرورده می‌کند، استراتژی با حضور رقیب نیز، سازمان را پرورده می‌نماید. 
اما زمانی که صحنه بی‌رقیب باشد، واژه استراتژی تنها در حد یک واژه نمادین خواهد بود و سازمان‌ها از این واژه نمادین انتظار دارویی خواهند داشت. 
پس می‌توانیم چنین بگوییم که دلیل ناکارآمدی استراتژی‌ها در صنعت خودرو، آن است که فضای کسب و کار این صنعت رقابتی نبوده است نه آنکه استراتژی نداشته‌اند. 
نکته دیگری هم شایسته درنگ است و آن اینکه؛ گیریم عده‌ای دیگر آمدند و بار دیگر هم استراتژی‌هایی برای صنعت خودرو نوشتند، چگونه می‌توانیم مطمئن شویم که این استراتژی‌های جدید نسخه درمان گر واقعی است؟ 
آیا پس از گذشت چند سال دوباره کسانی پیدا نمی‌شوند تا از فقدان استراتژی و یا عدم کارآمدی استراتژی‌های قبلی این صنعت سخن بگویند؟ چگونه می‌توان از کارآمدی استراتژی‌ها در صنعت خودرو اطمینان حاصل کرد؟ 
می‌دانیم که رشد صنعت خودرو در ایران متاثر از یک فضای رقابتی نبوده است و به همین دلیل این صنعت رشد ناموزونی را تجربه کرده است، رشد ناموزون به رشد دیگری هم در این صنعت دامن زده و آن رشد هزینه‌های تولید خودروست. کم نیستند بخش‌ها و وظیفه‌هایی که نه بر اساس منطق فایده – هزینه که بر اساس یک منطق دستوری بر صنعت خودرو حمل شده‌اند و این صنعت را دچار تورم کرده‌اند. 
شاید اگر به جای استراتژی‌ها، رقبا پا به میدان این صنعت بگذارند، هم منطق دستوری از سر این صنعت دور شود و هم از تورم آن کاسته شود.

* احمد فرهادی کارشناس اقتصادی این یادداشت را برای خبرگزاری ایرنا نوشته است