مارکوس جرج*: برف بر خیابان‌های شلوغ می‌بارد. پوشش سفیدی از برف پیکر یک دوج چلنجر را پوشانده است، خودرویی که نماد عشق آمریکایی‌ها به خودروهای بزرگ و پرقدرت است. اینجا نیویورک، مونترال یا توکیو نیست، بلکه تبریز، شهری در شمال غرب ایران است، کشوری که ورود خودروهای آمریکایی به آن هنوز ممنوع است.

قبل از انقلاب سال ۱۹۷۹، ایران بازاری شکوفا برای خودروهای آمریکایی بود، اما در پی قطع روابط و وضع تحریم‌های گسترده علیه ایران و همچنین وضع ممنوعیت واردات آن‌ها از طرف دولت ایران، فروش این خودرو‌ها در این کشور متوقف شد.

اما از سال گذشته صد‌ها دستگاه از خودروهای لوکس اروپایی و آمریکایی در تبریز دیده شده‌اند که از طریق یک منطقه آزاد تجاری (ارس) در نزدیکی مرز ایران با ارمنستان و آذربایجان و از طریق یک کشور سوم وارد شده‌اند. شاهدی بر اینکه تحریم‌ها هیچ تاثیری بر واردات کالاهای لوکس به ایران نداشته است.

فروشندگان، مالکان و علاقه‌مندان این خودرو‌ها عکس‌های زیادی از محصولاتشان مانند این دوج چلنجر برف گرفته را در اینترنت منتشر کرده‌اند تا حضور ماشین‌های به روز را در منطقه‌شان به رخ بکشند.

این عکس‌ها همچنین نشان می‌دهد اگر دولت ایران با غرب به توافقی پایدار بر سر برنامه هسته‌ای‌اش دست یابد، ایران به بازاری پررونق برای خودروهای آمریکایی تبدیل خواهد شد؛ چرا که این خودرو‌ها سال‌ها در ایران ممنوع بوده‌اند و امروز مشتاقانی بسیار دارد.

محمد، یکی از بیست واردکننده خودروهای آمریکایی در ارس می‌گوید «ما اینجا ماشین‌های محشری داریم. علاقه به این ماشین‌ها زیاد است چون خیلی وقت است که ماشین‌های آمریکایی در ایران نبودند.» به قول محمد «بازار ما سکه است»

تجارت آزاد

منطقه آزاد ارس هشت سال پیش در شمال غرب ایران تاسیس شد و از سال گذشته واردات خودرو به آنجا آزاد شد. از آن زمان ارس همزمان با آب شدن یخ روابط دیپلماتیک ایران و غرب به گذرگاهی برای معامله خودرو تبدیل شده است.

ایران واردات خودرو از آمریکا را ممنوع کرده است اما تاجران در منطقه آزاد ارس این خودرو‌ها را از طریق کشور ثالث و با تخفیف‌های مالیاتی به ایران می‌آورند.

تماس‌های رویترز با شرکت‌های منطقه ارس نشان داد که در شش ماه اول سال ۲۰۱۲ بیش از هزار و ۵۰۰ خودرو در این منطقه معامله شد که بیش از نیمی از آن‌ها ساخت برندهای آمریکایی چون جی-ام‌سی، شورلت، کادیلاک، دوج و فورد بوده‌اند.

محمد می‌گوید «من چهار شورلت کامارو برای فروش دارم. تقاضا برای آن‌ها خیلی زیاد است. اما گران‌ترین ماشینی که الان دارم آئودی کیو۷ است که قیمتش ۷۴ هزار دلار است.»

در آگهی‌هایی در اینترنت ماشین‌های آمریکایی نو با پلاک منطقه آزاد دیده می‌شود که در کنار کوه و آسمان آبی یا در خیابان‌های تبریز از آن‌ها عکس گرفته شده است. در ویدیویی از لامبورگینی آونتادور قرمز در ترافیک فیلمبرداری شده که گفته می‌شود چند ماه پیش به قیمت ۴۰۰ هزار دلار فروخته شده است.

طبق قانون مناطق آزاد تنها کسانی که در این مناطق ساکنند یا در آنجا کسب و کاری دارند می‌توانند این خودرو‌ها را معامله کنند. مالکان این ماشین‌ها هم می‌توانند آن‌ها در داخل منطقه و در تبریز برانند. آن‌ها همچنین می‌توانند برای دو ماه رانندگی با این ماشین‌ها در بقیه کشور، پلاک موقت بگیرند.

ارزیابی وضعیت

در خرداد ماه امسال یک شرکت در منطقه آزاد ارس با آگهی در رسانه‌های ایران به خریداران وعده داد که می‌توانند بدون محدودیت شورلت بخرند.

در گزارشی که خبرگزاری ایسنا در این باره منتشر کرد عکسی از یک شورلت دیده می‌شد که شعاری در کنارش نوشته بود «بازگشت یک افسانه پس از ۳۴ سال»

مدیر این شرکت که نامش ائل خودرو ارس است می‌گوید همه فعالیتهای شرکتش قانونی است و خریداران بالقوه از محصولاتش بسیار استقبال کرده‌اند.

شش ماه از درج این آگهی گذشته است و هنوز هیچ خودرویی به خریداران در بازار ایران تحویل داده نشده است، اما منابعی که به وضعیت آشنا هستند به رویترز می‌گویند دولت هم شرکت‌های ایرانی را تشویق می‌کند تا راهی برای واردات ماشین‌های آمریکایی پیدا کنند.

یک تاجر ایرانی فعال در صنعت خودرو می‌گوید «دولت فقط به دنبال واردات نیست بلکه می‌خواهد روزی شرکت‌های آمریکایی در ایران کارخانه بسازند. هنوز برای چنین کاری خیلی زود است اما این چیزی است که آن‌ها به دنبالش هستند.» گفتگو با هیچ مقام ایرانی برای بررسی صحت چنین ادعایی ممکن نشد.

تا چند سال پیش از انقلاب جنرال موتورز با یک خودروساز ایرانی برای مونتاژ خودرو همکاری می‌کرد.

در چند سال اخیر ایرانی‌ها شرکایی از فرانسه، کره جنوبی، ژاپن و اخیرا چین یافتند. با اینکه تحریم کار آن‌ها را سخت کرد اما نسبت به رقیبان آمریکایی جای پای بهتری در بازار ایران دارند.

شش روز پس از توافق اولیه ایران با گروه ۱+۵ بر سر برنامه هسته‌ای، کنفرانسی در حوزه صنعت خودرو در تهران برگزار شد که نمایندگان بسیاری از خودروسازان متعدد دنیا در آن حضور داشتند.

اگرچه هیچ نشانی از حضور آمریکایی‌ها در این نشست نبود. آن‌ها به شدت به خاطر ممنوعیت معامله با ایران محدود شده‌اند، اما تحلیلگران می‌گویند آمریکایی‌ها بیش از همیشه در انتظار تغییر شرایط و قوانین مربوط به تحریم‌ها نشسته‌اند.

منبعی مطلع به ما گفت «ایران برای همه که منتظر برداشته شدن تحریم‌ها هستند بازار بزرگی است. به محض اینکه تحریم‌ها لغو شود آن‌ها وارد می‌شوند.»

بعضی افراد درگیر با بازار خودرو منطقه ارس می‌گویند خودروهای خارجی از طریق امارات‌متحده عربی به بندرعباس و بندر لنگه وارد ایران می‌شوند و بعد مسافتی بیش از هزار و ۲۰۰ کیلومتر را طی می‌کنند و برای معامله به ارس آورده می‌شوند.

یک تاجر دیگر می‌گوید برخی خودرو‌ها هم از کردستان عراق و گرجستان وارد ایران می‌شود.

جنرال موتورز اعلام کرد در کنفرانس خودروسازان در ایران شرکت نکرده است. این شرکت همچنین گفت اطلاعی از معامله محصولاتش در منطقه آزاد ارس ندارد و هیچ نمایندگی رسمی در ایران فعالیت نمی‌کند.

فورد هم اعلام کرد از واردکنندگانی که از طریق می‌انجی محصولاتش را در ایران می‌فروشد بی‌خبر است و به قوانین تحریم‌ پایبند است. با این حال منبعی نزدیک به این ماجرا مدعی است فورد در حال شناسایی امکان بالقوه شراکت در ایران است تا بلافاصله پس از رفع احتمالی تحریم‌ها و «به وقتش» وارد عمل شود.

بازاری با رشد سریع

شکی در پرسود بودن بازار ایران نیست. تولید خودرو در ایران در بالا‌ترین سطح سه سال پیش به یک میلیون و ۶۰۰ هزار دستگاه رسید که برای خاورمیانه رقمی بسیار بالا است. اما با اجرای تحریم‌ها به شدت کاهش یافت.

با وجود منابع طبیعی غنی و جمعیتی بالغ بر ۷۵ میلیون نفر، هیچ کمبودی در تقاضا وجود نخواهد داشت.

تعرفه خودروهای وارداتی در ایران بسیار بالا و معمولا بیش از ۲ برابر قیمت خودروست. ایران این تصمیم را برای حمایت از تولید داخلی‌اش گرفته، با این حال خودروسازان خارجی که قطعات را به ایران صادر و در آنجا مونتاژ می‌کنند مشمول تعرفه‌های به مراتب کمتری هستند.

به همین دلیل است که رنو و پژو سیتروئن در سال‌های اخیر در ایران بسیار فعال بوده و بیش از نیم میلیون خودرو (حدود یک سوم کل تولید در ایران) تولید کرده‌اند. اگرچه در پی شدت گرفتن تحریم‌ها مجبور به تعلیق کلیه فعالیت‌هایشان در ایران شدند.

هنوز مشخص نیست که توافق نهایی بین ایران و غرب چگونه و چه زمانی محقق خواهد شد، اما تحلیلگران می‌گویند در صورت آب شدن یخ روابط، ایران بازاری بالقوه پرسود با سرعت رشد بالا خواهد بود که ظرفیت فروش در آن دست‌کم ۲ میلیون دستگاه در سال خواهد بود.

حتی اگر توافق‌ها در زمان مقرر اجرا شود، برای برگشتن به حال عادی زمان لازم است. اما محمد، فروشنده خودرو در ارس امیدوار است ایران محدودیت واردات خودروهای آمریکایی را هر چه زود‌تر بردارد.

او می‌گوید «کسی از آینده خبر ندارد اما ما امیدواریم مقامات قوانین را تغییر دهند. آنوقت تقاضا به شدت افزایش خواهد یافت و کاسبی ما هم سکه می‌شود.»

* این مقاله ماه گذشته توسط خبرگزاری رویترز منتشر شد.