خودروسازان از سال گذشته همزمان با تشدید رکود در بازار خودرو تلاش زیادی برای بازگشت مشتریان به بازار خودرو کردند. یکی از شرکت‌ها با افزایش سود مشارکت و سود انصراف سعی در جذب مشتریان کرد و شرکت دیگر در ازای مشارکت خریداران خودرو، سود ۲۸ درصدی را به مبلغ پرداخت ‌شده از سوی مشتریان اختصاص داد.

این روش‌ها اگر چه می‌تواند در کوتاه‌مدت به گردش نقدینگی خودروسازان کمک کند، اما در بلند مدت ممکن است برایشان خطرناک باشد.

برخی پیش‌بینی می‌کنند بسیاری از مشتریان به دلیل کاهش سود سپرده بانکی ترجیح می‌دهند بدون دریافت خودرو و تنها برای دریافت سودهای وسوسه‌انگیز با خودروسازان معامله کنند. به این ترتیب از یک طرف تولیدکنندگان از وظیفه اصلی خود دور خواهند شد و از سوی دیگر هزینه‌های آنها را افزایش می‌دهد.

زیان انباشته

تامین سرمایه با نرخ بالا از دلایل به‌ وجود آمدن زیان انباشته در شرکت‌های خودروساز دولتی است. خودروسازان برای رفع مشکلات کوتاه مدت خود، مخاطرات بسیاری را در آینده نزدیک به جان می‌خرند.

برخی از شرکت‌های خودروساز در پیش‌فروش نوروزی خود نرخ سود مشارکت در پیش‌فروش خودروهای خود را ۲۸ درصد و سود انصراف از پیش‌خرید را ۲۶ درصد اعلام کردند. این موضوع در حالی بود که در آن مقطع نرخ سود سپرده‌های بانکی با کاهشی که توسط بانک مرکزی صورت گرفته بود به ۲۲ درصد رسیده بود.

هر چند دامنه انتقادات نسبت به روش در پیش گرفته شده بیشتر شد، اما خودروسازان بی‌توجه به انتقادها به کار خود ادامه دادند. در حال حاضر نرخ سود مشارکت در پیش‌فروش محصولات خودروسازان بین ۲۲ تا ۲۷ درصد و نرخ سود انصراف بین ۲۰ تا ۲۲ درصد در نظر گرفته شده است. در حالی که به دستور بانک مرکزی از اواخر بهار نرخ سود بانکی و سپرده‌گذاری به ۱۸ و ۱۵ درصد کاهش یافته است.

خرج روزهای رکود

حسن کریمی سنجری، کارشناس خودرو می‌گوید «ظرفیت تولید به ویژه در دو شرکت بزرگ خودروساز که از قوانین دولتی تبعیت می‌کنند، برای تولید در روزهای اوج ایجاد شده است. آنها در زمانی که تولید رونق کافی ندارد، به هیچ‌وجه امکان تعدیل ندارند. این به این مفهوم است که هزینه‌های سربار این شرکت‌ها در شرایط مختلف تولید، یکسان است که باعث می‌شود بخشی از سرمایه در گردش این شرکت‌ها صرف هزینه‌های سربار روزهای کم‌فروغ تولید شود.»

کریمی سنجری در ادامه تاکید می‌کند که تولید گران که بخشی از آن ناشی از خریدهای گران و بخشی نیز ناشی از سیکل طولانی گردش کالا از نقطه تامین تا مرحله تجاری سازی و تحویل به مشتری یک محصول نهایی است نیز یکی از دلایل کمبود نقدینگی در شرکت‌های خودروساز است.

« این موضوع موجب می‌شود شرکت‌ها برای پوشش این کمبود دست به دامن پول‌های سرگردان نزد مردم شوند و طبیعتا از آنجا که در مقایسه با بانک‌ها از ریسک بالاتری برخوردارند بنابراین برای جذب این نقدینگی مجبورند سودهای بالاتری هم پرداخت کنند.»

کمبود نقدینگی

بهاره عریانی، پژوهشگر صنعت خودرو می‌گوید «کاهش تولید در سال گذشته و افت فروش محصولات بر مشکلات مالی خودروسازان افزوده است بنابراین آنها مجبور به استفاده از پیش‌فروش با روش‌های جذاب هستند تا تقاضای موجود در بازار را جذب کنند.»

عریانی اما مشکل جذب نقدینگی با نرخ سود مشارکت و انصراف بالاتر از نرخ سود سپرده‌گذاری در بانک‌ها را موجب بروز یک مشکل جدی در وضعیت آتی خودروسازان می‌داند. به اعتقاد او این موضوع موجب جذب نقدینگی مقطعی خواهد شد که پایداری لازم را نیز به همراه ندارد.

مدیریت دولتی

حسن کریمی سنجری می‌گوید «یکی از دلایل به‌وجود آمدن زیان انباشته در شرکت‌های خودروساز دولتی هم همین تامین سرمایه با نرخ بالاست اما وقتی به محدودیت‌های این شرکت‌ها که بیشتر آن ناشی از تسلط دولت بر آنهاست توجه ‌کنیم می‌بینیم که راحت‌ترین و سهل‌الوصول‌ترین روش برای به گردش در آوردن چرخ این شرکت‌ها با هزینه‌های سنگین جاری و سربار، همین روش جذب نقدینگی از پیش‌فروش‌ها است.»

کریمی‌سنجری معتقد است که این موضوع یکی از دلایل تولید غیراقتصادی و گران شرکت‌های خودروساز است که ترکش زیان آن، غیر مستقیم بازار سرمایه را نیز نشانه می رود به‌نحوی‌که جهت جریان نقدینگی در جامعه را به مسیر اشتباه هدایت می کند.

در شرایطی که به‌نظر می‌رسد خودروسازان راه چاره دیگری جز انتخاب این مسیر ندارند اما کارشناسان معتقدند که تولیدکنندگان از طریق روش‌های دیگر از جمله فروش دارایی‌ها و اموال مازاد خود می‌توانند منابع مورد نیازشان را جذب کنند.

این مقاله خلاصه‌ای از گزارش «سیکل معیوب جذب نقدینگی» چاپ شده در روزنامه دنیای اقتصاد است.