مریم شکرانی*:مغازه‌های شلوغ و درهم که کوچکترین توجهی به چیدمان و دکوراسیون فروشگاه خود ندارند، پاساژهای قدیمی که تنها در حد باریکه‌ای کوچک برای عبورومرور مشتریان راه قائل شده و  تا سقف از لاستیک‌های کوچک و بزرگ، روکش صندلی، کفپوش‌های لاستیکی و سایر لوازم و تجهیزات خودرو انباشته‌اند، سروصدای کارگران باربر و چرخ‌دستی‌هایی که در پیاده‌روها با عجله تردد می‌کنند… 
این کلیت تصویری است که از خیابان ملت تهران به چشم می‌آید. این‌جا پاتوق فروشندگان لوازم‌یدکی خودرو است. با مشتریانی که تقریبا همه‌‌آنها مرد هستند و عبور رهگذران زن را کمی غیرعادی نشان می‌دهد. 
این‌جا از شیر مرغ تا جان آدمیزاد وجود دارد. می‌گویند از آخرین ورژن قطعات جدیدترین خودروها تا پیچ فابریک خودرویی از رده خارج را می‌توان از خیابان ملت یا همان چراغ برق پیدا کرد، البته ناگفته نماند که این بازار نیز از دست چینی‌ها درامان نمانده است. 
حالا جولان لوازم یدکی چینی در بازار ایران به اندازه‌ای رسیده است که یکی از فروشندگان چراغ برق با عبارتی طنزآمیز می‌گوید «اگر قطعه اصل پیدا کردید سلام مرا به آن برسانید!» 
از میان انبوه بار تخلیه‌شده مقابل ورودی یک مغازه به سختی عبور می‌کنم و با مالک فروشگاه که پسر جوانی است و خود را «امیر» معرفی می‌کند وارد گفت‌وگو می‌شوم.  
این فروشنده می‌گوید«بیشتر یا بهتر بگویم تقریبا تمام قطعات یدکی خودرو در بازار ایران از چین می‌آید. شاید بتوان گفت تنها قطعات اصل بازار ایران، برخی لوازم خودرو‌های لوکس گروه بنز و ب ‌ام و هستند، البته گفته می‌شود چینی‌ها در این بخش هم دست به تولید قطعات تقلبی خودروهای لوکس زده‌اند. تشخیص قطعات اصل از تقلبی بسیار دشوار است و بسیاری از فروشندگان و تعمیرکاران خودرو نیز از تشخیص نمونه تقلبی عاجزند.»
شیوه تقلب پیچیده‌تر شده است
فروشنده دیگری به نام عزیزی که عرضه‌کننده دزدگیر و لوازم صوتی خودرو است می‌گوید «در گذشته تشخیص قطعات تقلبی از قطعات اصل ساده‌تر بود زیرا واردکننده، قطعه را با همان بسته‌بندی اورجینال به بازار عرضه می‌کرد. طبیعتا کیفیت و نوع بسته‌بندی باعث می‌شد که خریدار تکلیف خود را بداند که یک جنس ارزان اما بی‌کیفیت را خریداری کند یا یک کالای اصل اما گرانقیمت را؟ اما در حال حاضر واردکنندگان، قطعات را از بسته‌بندی اورجینال خود خارج کرده و در بسته‌بندی‌های سفارشی و کاملا مشابه بسته‌بندی قطعات اصل گنجانده و به توزیع‌کنندگان و مشتری می‌فروشند.» 
عزیزی در ادامه اضافه می‌کند «واردکنندگان، طراحی جعبه قطعات تقلبی را به چاپخانه‌های میدان فردوسی سفارش می‌دهند و با قیمت‌های پایین که حداکثر دو تا سه‌هزار تومان برای جعبه‌های بزرگ است قطعات ارزانقیمت تقلبی را به‌جای قطعات اصل بسته‌بندی کرده و با سودهای گزاف می‌فروشند.»
واردات لوازم اصل توجیه اقتصادی ندارد
فروشنده دیگری که عرضه‌کننده لاستیک و رینگ خودرو است می‌گوید«صرف‌نظر از محدودیت‌هایی که تحریم برای واردات قطعات اصل به‌وجود آورد، فروش لوازم یدکی اصل توجیه خود را از دست داده است. در حال حاضر قطعات تقلبی با چند برابر سود به قیمت قطعات اصل فروخته می‌شوند. این موضوع باعث می‌شود که فروش قطعات اصل توجیه اقتصادی خود را از دست بدهد و فروشندگان لوازم اصلی نیز به فروش قطعات تقلبی گرایش پیدا کنند.» 
این فروشنده ادامه می‌دهد «سود سرشار از فروش قطعات تقلبی باعث شده که بیشتر فروشندگان شخصا به واردات قطعات خودرو از چین روی آورند. به‌عنوان مثال قیمت پمپ فرمان هیدرولیک تندر ٩٠ در بازار به ٨٥٠‌هزار تومان نیز می‌رسد این در حالی است که وارد‌کننده این قطعه را با هزینه‌کرد حداکثر ١٠٠‌هزار تومان از چین وارد می‌کند و با ٨-٧ برابر سود می‌فروشد.»
این فعال بازار لوازم یدکی خودرو درباره تفاوت خرید از نمایندگی‌های رسمی و بازار آزاد نیز می‌گوید«درست است که نمایندگی‌های رسمی مدعی‌اند قطعات اصل را به فروش می‌رسانند اما شایعه ورود قطعات چینی به خط تولید خودرو در ایران آن‌قدر قوی و تاثیرگذار بوده است که مردم حاضر نیستند در ازای پرداخت هزینه بیشتر به نمایندگی‌ها اعتماد کنند. به‌عنوان مثال کیت تسمه تایم ٢٠٦ در نمایندگی‌ها ٢٨٠‌هزار تومان قیمت دارد اما در بازار آزاد با ٢٠٠‌هزارتومان هم می‌شود این کیت را تهیه کرد. وقتی مردم معتقدند قطعات چینی به خط تولید خودرو راه پیدا کرده و به هم توصیه می‌کنند خودروهای مدل ٩٠ به پایین را خریداری کنند مسلما ٨٠‌هزار تومان هزینه اضافه را در ازای خرید از نمایندگی‌ها به خود تحمیل نمی‌کنند.»
چند راهکار برای تشخیص تقلبی‌ها
عرضه لوازم یدکی تقلبی که حالا برای بسیاری از مشتریان این بازار دردسرهای زیادی ایجاد کرده است به عقیده بسیاری از کارشناسان باید از مبادی ورودی کشور کنترل شود. 
این کارشناسان با اشاره به خطرات استفاده از لوازم غیراستاندارد در خودرو، معتقدند دولت باید با توسعه آزمایشگاه کنترل کیفیت، استاندارد لوازم وارداتی خودرو را مورد بازنگری دقیق قرار دهد.  آنها در عین حال به خریداران توصیه می‌کنند در زمان خرید لوازم یدکی حتما از فروشنده بخواهید با قید مشخصات دقیق قطعه و اصل بودن آن، به شما فاکتور خرید تحویل دهد تا در صورت ایجاد مشکل یا تشخیص تقلبی بودن آن، امکان پیگیری و دریافت خسارت وجود داشته باشد. غیر از این گویا شرکت سایپا یدک نیز به تازگی اقدام به راه‌اندازی سامانه‌ای پیامکی کرده است که با استفاده از آن می‌توان اصالت قطعات خودرو را تشخیص داد. بر این اساس مشتریان می‌توانند با ارسال بارکد روی بسته‌بندی قطعات به شماره پیامک  ٥٠٠٠١٨١٣ از اصلی بودن قطعات یدکی مطمئن شوند.
* این گزارش در روزنامه شهروند دوشنبه ۲۴ آذر چاپ شد