لغو تحریم‌های بین‌المللی افق روشنی را پیش روی خودروسازی ایران قرار داده است. تاکنون صنعت خودروی کشورمان بر ساخت خودروهای ملی و تکیه بر توان داخلی در زنجیره خودروسازی کشور تاکید کرده است اما برخی کارشناسان معتقدند این ایده‌ای منسوخ است و باید الگوی دیگری انتخاب کرد.

اگرچه تکیه بر توان داخلی در دوره‌ای مشخص، می‌تواند به رشد و اعتلای برخی صنایع کمک کند اما این دوره مشخص، ظاهراً در صنعت خودروی کشور تعریف نشده و مسوولان صنعت یاد شده بعد از نیم‌قرن فعالیت هنوز از خودکفایی سخن می‌گویند.

مطالعه مدل‌های توسعه صنعت خودرو نشان می‌دهد خودروسازان یا با تولید خودروی ملی رویای حضور در بازار جهانی را در سر دارند یا با همکاری با خودروسازان معتبر قصد دارند در خودروسازی جهان حاضر شوند.

حال‌آنکه مدل توسعه صنعت خودروی کشور ما به نظر متفاوت از دیگر کشورها است. چراکه تمایل به تولید ملی دارد، اما حضور خودروسازان جهانی را نیز در جهت رشد و اعتلای این صنعت ضروری می‌داند.

همزمان به دلیل نقش مؤثر دولت در مدیریت صنعت خودرو شاهد تغییرات آنی در مدیریت شرکت‌های بزرگ خودروساز هستیم و استراتژی و الگوی خاصی در توسعه این صنعت دیده نمی‌شود. هر مدیری یا هر دولتی الگویی خاص برای صنعت خودرو تعریف می‌کند.

از آنجا که صنعت خودروی ایران تاکید بسیاری بر تولید «برند ملی» دارد و معتقد است که تاکنون نیز موفق به تولید چند خودروی ملی شده اما براساس تعاریف علمی، عنوان «برند ملی» برای خودروهای تولیدی در ایران چندان شایسته به‌نظر نمی‌آید.

کارشناسان نیز با اشاره به تجربه سال‌های گذشته و شرایط تولید، صنعت خودروی ایران را محیط مناسبی برای برند شدن در عرصه جهانی نمی‌دانند و تاکید دارند خودروسازان ایرانی در شرایط کنونی تأثیر بسیاری در روند جاری تولید خودرو در جهان ندارند، بنابراین این دو خودروساز برای ورود به بازار جهانی باید دومسیر را دنبال کنند که دو هدف مشخص دارد.

مسیر اول آنکه خودروسازان با برند داخلی سراغ پلت‌فرم بروند و مسیر دوم اینکه خودروسازان در مشارکت با خودروسازان معتبر جهانی به توسعه توان فنی و تکنولوژیک خود بپردازند. در این صورت آنها می‌توانند در زنجیره تولید جهانی ادغام شوند که ضمن تاثیرات داخلی در زمینه اشتغال و … ارزآوری بالایی را برای کشور نیز به ارمغان می‌آورند.

براین اساس کارشناسان مهم‌ترین الگوی مطلوب در شرایط کنونی برای خودروسازی کشور را الگوی ترکیه و برزیل می‌دانند که ضمن تحقق یافتن در شرایط پساتحریم می‌تواند زمینه پیوند خودروسازان داخلی به بازار جهانی را ایجاد کند؛ زیرا این دو کشور تنها هدف خود را ورود به زنجیره خودروسازی جهان و کسب درآمد در نظر گرفتند و برهمین اساس امروز نقش قابل‌توجهی در تولید جهانی خودرو دارند.

حسن کریمی سنجری، کارشناس صنعت خودرو با اشاره به اینکه الگوی ترکیه بهترین مدل برای شرایط حال حاضر ایران است، می‌گوید «ترکیه در ارتباط با خودروسازان معتبر جهانی ضمن توسعه صنعت خودرو (تجاری) و قطعه‌سازی خود توانسته سهم قابل‌توجهی از بازار اروپا را از آن خود کند و از این طریق نزدیک به ۲۵ میلیارد دلار درآمد کسب کند.»

بهاره عریانی پژوهشگر صنعت خودرو نیز الگوی ترکیه و برزیل را در شرایط کنونی برای ایران مناسب می‌داند و معتقد است که به‌دلیل آنکه فعالیت ۵۰ سال گذشته خودروسازان ایرانی نتوانسته موجب موفقیت آن شود؛ بنابراین رویکرد و هدف نهایی باید تغییر کند تا صنعت خودرو ایران همسو با تجربه کشورهای همپای خود به ادغام در زنجیره جهانی بپردازد.

در این میان، برخی دیگر از کارشناسان معتقدند که خودروسازان ایرانی براساس تجربه چین می‌توانند ضمن ائتلاف با خودروسازان خارجی به‌صورت مرحله‌ای پیشرفت کنند؛ بنابراین در مرحله اول باید شرایط ورود به بازار جهانی را ایجاد کنیم و فکر برند ملی را از سر بیرون نکنیم تا بعد از موفقیت در مرحله اول به فاز دوم اهداف خود یعنی برند ملی و تولید پلت‌فرم بپردازیم.

در این زمینه، ساسان قربانی، سخنگوی شورای سیاست‌گذاری با اشاره به اینکه دولت باید بازنگری جدی در استراتژی صنعت خودرو در شرایط پساتحریم داشته باشد، می‌گوید «به‌نظر می‌رسد که صنعت خودروی کشور برای موفقیت باید از الگوهای مختلف براساس شرایط حاکم بر فضای اقتصادی و صنعتی کشور بهره ببرد.»

این مقاله‌ای خلاصه‌ای از گزارشی است که در روزنامه دنیای اقتصاد هفتم بهمن ۱۳۹۴ چاپ شد
عکس: خط تولید ساندرو – خبرگزاری تسنیم